Gülce Edebiyat Akımı

Tam Görünüm: GÜLCE ARUZ NEDİR?
Şu anda Hafif Görüntüleme modundasınız. Sayfayı normal görüntülemek için, buraya tıklayın.
GÜLCE EDEBİYAT AKIMI, sadece HECE' de değil, ARUZ ve SERBEST' te de yeni hadeflere koşmaya devam etmektedir.

1-'Türkçe'nin yüzyıllarca direnerek karşı koyduğu aruz,-birkaç ünlü divan şairi dışında-ancak XIX -XX. yüzyıllarda Tevfik Fikret, Mehmet Akif, Yahya Kemal gibi şairlerin elinde bir TÜRK ARUZU durumuna gelmiştir.

2-Tanzimattan sonra başlayan toplum yapısındaki değişme ve yenileşme, edebiyatı da etkilemiştir. Özellikle Fransız edebiyatından aktarılan yeni tür ve kavramlarla birlikte, eski sorunlar da yeni bir bakışla tartışılmıştır. Bunlar arasında en önemli yeri tutan aruz-hece sorunudur.'

'...Aruzun, önemli bir edebiyat sorunu olarak ele alınması Servet-i Fünun şairleriyle başlar. Servet-i Fünun şairleri, aruz kalıplarını önce,MÜZİK DEĞERLERİ bakımından ele almışlar; sonra, kullanılan kalıbın, şiirin konusuna ve dize içindeki sözcüklerle olan uygunluğu üzerinde üzerinde durmuşlar, hattâ, ÖLÇÜNÜN MÜZİK DEĞERİ AÇISINDAN KONU İLE BAĞLILIĞINI SAĞLAYABİLMEK İÇİN, KONUNUN GELİŞMESİNE GÖRE BİR ŞİİR İÇİNDE BİRKAÇ KALIP KULLANMIŞLARDIR. Bunun en başarılı örnekleri Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin'de görülür.

3-Cumhuriyet döneminde, hece ölçüsü aruza karşı kesin bir üstünlük kazandıktan sonra bile aruz-hece tartışması sürmüştür. Aruz ölçüsünün Arapça sözcüklere göre düzenlenmiş bir çeşit ezgi olduğu, bugün de dilimizde Arapça ve Farsça sözcükler bulunduğu için, aruz ölçüsünü bırakmamızın olanaksızlığı üzerinde durulmuştur.

4-Ayrıca, ARAPÇA OLAN ARUZ KALIPLARININ, örneğin 'fâ'ilâtün fâ'ilâtün' parçaları, 'GELDİĞİM GÜN GELDİĞİM GÜN' GİBİ BİR SÖZLE KARŞILANIRSA, TÜRKÇELEŞTİRİLMİŞ OLACAĞI DA ileri sürülmüştür.

5-Aynı görüşten yararlanarak, İbrahim Alâettin GÖVSA, OSMANLICAYI BİLMEYENLERE, aruzu 'fi''l' SÖZCÜĞÜNDEN ÜRETME KALIPLARLA ANLATMAK YERİNE, 'Sevmek' eyleminin TÜRLÜ ÇEKİMLERİYLE BUNU SAĞLAMAYI DÜŞÜNMÜŞ ve ADINI DA 'SEVMEK-SEVİLMEK' ölçüsü KOYMUŞTUR.

6-GÜLCE ARUZ, rahmetli İbrahim ALAETTİN GÖVSA'nın tariflediği "SEVMEK ve SEVİLMEK ÖLÇÜSÜ"NÜN YENİ TARZ, ÜSLUP, ŞEKİLLERLE ŞİİR DÜNYAMIZA UYGULANIŞIDIR.
Bu ölçüye göre:

fâ'ilâtün 'SEVMESEYDİM',
fe'ilâtün 'SEVEBİLDİM'
mefâ'ilün 'SEVER MİSİN'
mef'ulü 'SEVMEZSE'
FA'ULÜN 'SEVERKEN' gibi sözlerle karşılanmıştır.

Bütün bu çalışmalardan sonra, aruza YENİ BİR DÜZEN VERME ÇABALARI BAŞLANGIÇ NOKTASINDAN İLERİ GİDEMEMİŞ ve SONUÇSUZ KALMIŞTIR.'
(Cem DİLÇİN, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, Sayf:6-10, TDK yayını:517)

GÜLCE ARUZ, YÜREĞİ GÜMBÜRDEYEN HER ŞAİRİN KOLAYLIKLA ARUZ ŞİİRİ YAZABİLECEĞİ YENİ BİR ŞİİR HAMLESİDİR.

***************************************************************************************
-şimdi de, ARUZ BİLGİMİZİ tazeleyelim ve GÜLCE ARUZ'a doğru ilerleyelim, olur mu?

('Aruz' çadırın ortasına destek olarak dikilen direk' demektir. Arap, Fars ve Türk Edebiyatlarında 'hecelerin uzunluk ve kısalıkları temeline dayanan nazım ölçüsü' anlamında kullanılır.

Arapların 'ilmü'ş-şi'r' dedikleri 'şiir bilimi', 'aruz bilimi-ilmü'l-aruz-' ve uyak bilimi (ilmü'l-kafiye) diye ikiye ayrılır. Aruz bilimi, aruz ölçüsü (aruz vezni) ' nün kurallarını bildirir.

Aruz ölçüsü, Arapça'nın hece dizgesine sıkı sıkıya bağlıdır, ondan ayrı düşünülemez. Arapça' da temel harfler ÜNSÜZLER' dir. Bu harfler ya 'harekesiz'(sâkin) ya da harekeli(müteharrik) olurlar. 'Hastalıklı harfler' (huruf_ı illet) denilen (elif) ,(vav) ,(ye) , yani bizim â, û, î, ile gösterdiğimiz ünlüler, Arap dilcilerine göre bir hareke ile bir harekesiz ünsüzden birleşmiş seslerdir. Buna göre bir beyti oluşturan harfler arasında harekesiz ve harekeli harfler birlikte bulunacaktır. Bu harflerden ikisinin birleşmesine sebep (ip) , üçünün birleşmesine 'veted'(ağaç kazık) denir. Bunların da kendi aralarında ikiye ayrılmasından dört çeşit temel HECE yapısı oluşur:

a-(ben, gel, kar) gibi yatay bir çizgi (-) ile gösterilen KAPALI heceler.

b-(te-pe, ka-ra, ya-ra) gibi bir nokta(.) ya da Ters bir yay(_) ile gösterilen AÇIK heceler.

c-(gö-nül, ka-lem, se-pet) gibi bir açık bir kapalı(.) (-) heceler.

d-(bâ-de, hâ-ne, lâ-le) gibi bir kapalı bir açık (-) (.) heceler.

Bu temel parçaların birleşmesinden 8 ana kalıp ortaya çıkar. Her beyitte en az dördü bulunan bu parçalara 'tef'il,tef'ile' ya da 'cüz' denir. Bu temel parçalar şunlardır:

1-fa'ûlün (fe'ûlin) (.) (-) (-)
2-fâ'ilün,fâ'ilât(-) (.) (-)
3-mefâ'ilün(.) (-) (.) (-)
4-fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-)
5-müstef'ilün (-) (-) (.) (-)
6-mef'ûlâtü(-) (-) (-) (.)
7-müfâ'aletün (.) (-) (.) (.) (-)
8-mütefâ'ilün(.) (.) (-) (.) (-)

Bu ana parçaların hece düzenlerinden birtakım değişik parçalar daha doğmuştur. Bunlar da şöyle gösterilebilir:

1-fa', fâ(-)
2-fa'ûl(fe'ûl) (.) (-)
3-fa'lün, fâ'il(-) (-)
4-fa'ûlün(fe'ûlün) (mefâ'il) (.) (-) (-)
5-fe'ilün,fe'ilât(.) (.) (-)
6-fâ'ilün, fâ'ilât(-) (.) (-)
7-mef'ûlü(-) (-) (.)
8-mef' ûlün, mef' ûlât(-) (-) (-)
9-fe'ilâtün(.) (.) (-) (-)
10-mefâ'ilün(.) (-) (.) (-)
11-mefâ' îlün(.) (-) (-) (-)
12-mefâ' îlü(.) (-) (-) (.)
13-fe' ilâtü(.) (.) (-) (.)
14-fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-)
15-müstef'ilün(-) (-) (.) (-)
16-müfte'ilün(-) (.) (.) (-)
17-fâ'ilâtü(-) (.) (-) (.)
18-mef' ûlâtü(-) (-) (-) (.)
19-mütefâ'ilün(.) (.) (-) (.) (-)
20-mütefâ' aletün(.) (-) (.) (.) (-)
21-müstef'ilâtün(-) (-) (.) (-) (-)

Bu 'tef'île ve cüz' adı verilen temel parçaların türlü biçimlerde yanyana gelmelerinden BÜYÜK KALIP (VEZİN) lar ortaya çıkar. Bunların sınıflanmasıyla ortaya çıkan dizge de 'bahirler' ve 'daire'lerdir.

Bu ölçüler Arap sınıflanmasına göre '19 bahir, 6 daire';
İran ve Türk sınıflanmasına göre '14 bahir 4 daire'dir.(*)

(*) DİLÇİN, Cem; Örneklerle Türk şiir Bilgisi, syf:3-5)


***************************************************************************************

-ARUZ KALIPLARI

Türk aruzunun '14 bahir ve 4 daire' üzerine kurulmuş olduğunu söylemiştik. Bu 'daire'deki 'bahir'ler ve 'kalıp'lar(vezinler) şunlardır:

I-DAİRE-İ MU'TELİFE

1-BAHR-İ HEZEC
1-mefâ' îlün/mefâ' îlün/mefâ' îlün/mefâ' îlün
(.-/.-/.-/.-)
2-mefâ' îlün/mefâ' îlün/fa'ûlün
(.-/.-/.-)
3-mefâ' îlün/fa'ûlün/mefâ' îlün/fa'ûlün
(.-/.-/.-/.-)
4-mefâ' îlün/fa'ûlün
(.-/.-)
5-mefâ' îlün/mefâ' îlün
(.-/.-)
6-mef'ûlü/mefâ'îlün/mef'ûlü/mefâ'îlün
(-./.-/-./.-)
7-mef'ûlü/mefâ'îlü/mefâ'îlü/fa'ûlün
(-./.-./.-./.-)
8-mef'ûlü/mefâ'îlü/fa'ûlün
(-./.-./.-)
9-mef'ûlü/mefâ'îlün
(-./.-)
10-mef'ûlü/fa'ûlün
(-./.-)
11-Mef'ûlü/mefâ'ilün/fa'ûlün
(-./.-.-/.-)
12-mefâ'îlün/mefâ'îlün/mefâ'îlün/fa'ûlün
(.-/.-/.-/.-)

II-BAHR-İ RECEZ

13-müstef'ilün/müstef'ilün/müstef'ilün/müstef'ilün
(-.-/-.-/-.-/-.-)
14-müstef'ilün/müstef'ilün/müstef'ilün
(-.-/-.-/-.-)
15-müstef'ilün/müstef'ilün
(-.-/-.-)
16-müfte'ilün/müfte'ilün
(-..-/-..-)
17-müfte'ilün/müfte'ilün/mefâ'ilün/müfte'ilün
(-..-/-..-/.-.-/-..-)
18-müfte'ilün / mefâ'ilün/müfte'ilün / mefâ'ilün
(-..-/.-.-/-..-/.-.-)
19-müstef'ilâtün/müstef'ilâtün

III-BAHR-İ REMEL

20-fâ'ilâtün/fâ'ilâtün/fâ'ilâtün/fâ'ilâtün
(-.-/-.-/-.-/-.-)
21-fâ'ilâtün/fâ'ilâtün/fâ'ilâtün/fâ'ilün
(-.-/-.-/-.-/-.-)
22-fâ'ilâtün/fâ'ilâtün/fâ'ilâtün
(-.-/-.-/-.-)
23-fâ'ilâtün/fâ'ilâtün
(-.-/-.-)
24-fâ'ilâtün/fâ'ilâtün/fâ'ilün
(-.-.-/-.-/-.-)
25-fâ'ilâtün/fâ'ilün
(-.-/-.-)
26-fe'ilâtün/fe'ilâtün/fe'ilâtün/fe'ilün
(..-/..-/..-/..-)
27-fe'ilâtün/fe'ilâtün/fe'ilâtün/fe'ilâtün
(..-/..-/..-/..-)
28-fe'ilâtün/fe'ilâtün/fe'ilâtün
(..-/..-/..-)
29-fe'ilâtün/fe'ilâtün/fe'ilün
(..-/..-/..-)
30-fe'ilâtün/fe'ilün
(..-/..-)
31-müstef'ilün/fâ'ilün
(-.-/-.-)
32-fe'ilâtün/fe'ilâtün/fâ'ilün
(..-/..-/-.-)

II-DAİRE-İ MUHTELİFE

4-BAHR-İ MÜNSERİH

33-müfte'ilün/fâ'ilün/müfte'ilün/fâ'ilün
(-..-/-.-/-..-/-.-)
34-müstef'ilün/fa'ûlün
(-.-/.-)

5-BAHR-İ MUZARİ'

35-mef'ûlü/fâ'ilâtü/mefâ'îlü/fâ'ilün
(-./-.-./.-./-.-)
36-mef'ûlü/fâ'ilâtün/mef'ûlü/fâ'ilâtün
(-./-.-/-./-.-)
Bu kalıp ayrıca;
müstef'ilün/fa'ûlün/müstef'ilün/fa'ûlün
tef'ileleriyle de kullanılır.

37-mef'ûlü/fâ'ilün
(-./-.-)

6-BAHR-İ MUKTEDAB

38-fâ'ilâtü / müfte'ilün
(-.-./-..-)

7-BAHR-İ MÜCTES

39-mefâ'ilün/fe'ilâtün/mefâ'ilün/fe'ilün
(.-.-/..-/.-.-/..-)
40-mefâ'ilün / fa'lün
(.-.-/-)

III-DAİRE-İ MÜTENEVVİA

8-BAHR-İ SERİ'

41-müfte'ilün/müfte'ilün/fâ'ilün
(-..-/-..-/-.-)
42-mefâ'ilün/mefâ'ilün/mefâ'ilün/mefâ'ilün
(.-.-/.-.-/.-.-/.-.-)
43-mefâ'ilün/mefâ'ilün
(.-.-/.-.-)
44-müstef'ilün/müstef'ilün/fâ'ilün
(-.-/-.-/-.-)

9-BAHR-İ KARİB

45-mef'ûlü/mefâ'îlü/fâ'ilün
(-./.-./-.-)

10-BAHR-İ CEDİD

46-fe'ilâtün/mefâ'ilün/fe'ilün
(..-/.-.-/..-)
47-fe'ilâtün/fe'ilâtün/mefâ'ilün
(..-/..-/.-.-)
48-fâ'ilâtü/mefâ'îlü/fa'ûlün
(-.-./.-./.-)

IV-DAİRE-İ MÜTTEFİKA

12-BAHR-İ MÜTEKARİB

49-fa'ûlün/fa'ûlün/fa'ûlün/fa'ûlün
(.-/.-/.-/.-)
50-fa'ûlün/fa'ûlün/fa'ûlün/fa'ûl
(.-/.-/.-/.-)
51-fa'ûlün/fa'ûlün/fa'ûlün
(.-/.-/.-)
52-fa'ûlün/fa'ûlün/fa'ûl
(.-/.-/.-)

13-BAHR-İ MÜTEDARİK

53-fâ'ilün/fâ'ilün/fâ'ilün/fâ'ilün
(-.-/-.-/-.-/-.-)
54-fe'ilün/fe'ilün/fe'ilün/fe'ilün
(..-/..-/..-/..-)
55-fa'lün/fa'lün/fe'ilün/fe'ilün
(-/-/..-/..-)

14-BAHR-İ KAMİL

56-mütefâ'ilün/mütefâ'ilün/mütefâ'ilün/mütefâ'ilün
(..-.-/..-.-/..-.-/..-.-)
57-mütefâ'ilün/mütefâ'ilün
(..-.-/..-.-)
58-mütefâ'ilün/fa'ûlün/mütefâ'ilün/fa'ûlün
(..-.-/.-/..-.-/.-)
59-mütefâ'ilün/fa'ûlün
(..-.-/.-)

Yukarıdaki kalıplardan başka yalnız RÜBAİde kullanılan ve 'rübâi vezinleri' adıyla anılan 24 kalıp daha vardır. Bunlar 'hezec bahri'nden çıkmıştır. AHREB ve AHREM adı altında 12 kalıplık iki bölüme ayrılır. 'Mef'ûlü' parçasıyla başlayanlara AHREB, 'MEF'ÛLÜN' PARÇASIYLA BAŞLAYANLARA ahrem denir.

I-AHREB KALIPLARI

1-mef'ûlü /mefâ'ilün/mefâ'îlün/fâ
(-./.-.-/.-/-)
2-mef'ûlü/mefâ'ilün/mefâ'îlün/fa
(-./.-.-/.-/-)
3-mef'ûlü/mefâ'ilün/mefâ'ilü/fa'ûl
(-./.-.-/.-./.-)
4-mef'ûlü/mefâ'ilün/mefâ'îlü/fa'il
(-./.-.-/.-./.-)
5-mef'ûlü/mefâ'îlün/mef'ûlün/fâ
(-./.-/-/-)
6-mef'ûlü/mefâ'îlün/mef'ûlün/fa'
(-./.-/-/-)
7-mef'ûlü/mefâ'îlün/mef'ûlü/fa'ûl
(-./.-/-./.-)
8-mef'ûlü/mefâ'îlün/mef'ûlü/fa'il
(-./.-/-./.-)
9-mef'ûlü/mefâ'ilü/mefâ'îlün/fâ
(-./.-../.-/-)
10-mef'ûlü/mefâ'ilü/mefâ'îlün/fa'
(-./.-../.-/-)
11-mef'ûlü/mefâ'ilü/mefâ'îlü/fa'ûl
(-./.-../.-./.-)
12-mef'ûlü/mefâ'ilü/mefâ'îlü/fa'il
(-./.-../.-./.-)

II-AHREM KALIPLARI

1-mef'ûlün/fâ'ilün/mefâ'îlün/fâ
(-/-.-/.-/-)
2-mef'ûlün/fâ'ilün/mefâ'îlün/fa'
(-/-.-/.-/-)
3-mef'ûlün/fâ'ilün/mefâ'îlün/fa'ûl
(-/-.-/.-./.-)
4-mef'ûlün/fâ'ilün/mefâ'îlün/fa'il
(-/-.-/.-./.-)
5-mef'ûlün/mef'ûlün/mef'ûlün/fâ
(-/-/-/-)
6-mef'ûlün/mef'ûlün/mef'ûlün/fa'
(-/-/-/-)
7-mef'ûlün/mef'ûlün/mef'ûlü/fa'ûl
(-/-/-./.-)
8-mef'ûlün/mef'ûlün/mef'ûlün/fa'il
(-/-/-./.-)
9-mef'ûlün/mef'ûlü/mefâ'îlün/fâ'
(-/-./.-/-)
10-mef'ûlün/mef'ûlü/mefâ'îlün/fa'
(-/-./.-/-)
11-mef'ûlün/mef'ûlü/mefâ'îlü/fa'ûl
(-/-./.-./.-)
12-mef'ûlün/mef'ûlü/mefâ'îlü/fa'il
(-/-./.-./-)

******************************************************************************************************************************************************************************
Evet,
Şimdi sıra geldi GÜLCE ARUZ'a

ARUZ konusuyla bugüne kadar pek ilgilenmemiş arkadaşlarımızın, özellikle bundan sonra anlatacağım konulara DİKKAT etmelerini istiyorum.

ARUZ, ZOR BİR VEZİN DEĞİL. HELE HELE HECE VEZNİNİ BİLEN BİRİSİ, KELİME VE HARFLERLE AHENKLİ DANS YAPAN BİR ŞAİR RAHATLIKLA ARUZ ŞİİRİ YAZABİLİR.

GÜLCE ARUZ'u biz, bunca ARAP kökenli tariflerden arındırarak, BİZİM OLAN TÜRKÇE-ANA DİLİMİZDE-ANLAŞILIR kılmak ve herkesin rahatlıkla ARUZ şiiiri yazabimesi için gündeme getiriyor ve adına GÜLCE ARUZ diyoruz.


Önce, meselenin temelinden başlayalım mı, ne dersiniz?

EVET;
Ana dilimiz Türkçe' de 8 sesli ve 21 sessiz harfimiz var.
SESLİ HARFLERİMİZ=a,e,ı,i,u,ü,o,ö
SESİZ HARFLERİMİZİ ZATEN BİLİYORSUNUZ.

İŞTE OLAY;
1-
(a,e,ı,i,u,ü,o,ö) SESLİ HARFLERİMİZ HANGİ SESSİZ HARFİN SONUNA-SAĞ TARAFINA GELİRSE GELSİN meydana gelen HECE 'AÇIK HECE' dir ve (.) ile gösterilir.

b,c,ç,d,f,g,h,j,k,l,m,n,p,r,s,ş,t,v,y,z SESSİZLERİMİZİN SAĞINA KOYALIM SESLİ HARFLERİMİZİ:
a=>ba,ca,ça,da,fa,ga,ha,ja,ka,la,ma,na,pa,ra,sa,şa,ta,va,ya,za
e=>be,ce,çe,de,fe,ge,he,ke,le,me,ne,pe,re,se,şe,te,ve,ye,ze
ı,i,u,ü,o ve ö harflerini de aynen-ÖZETLE- HANGİ SESSİZ HARFİN SAĞINA YAZARSAK YAZALIM BİR AÇIK HECE, yani işaretle(.) -nokta-yaparız.

2-

(a,e,ı,i,u,ü,o,ö) SESLİ HARFLERİMİZ HANGİ SESSİZ HARFİN ÖNÜNE-SOL TARAFINA GELİRSE GELSİN meydana gelen HECE 'KAPALI HECE' dir
ve (-) ile gösterilir.

b,c,ç,d,f,g,h,j,k,l,m,n,p,r,s,ş,t,v,y,z SESSİZLERİMİZİN ÖNÜNE-YANİ SOLUNA KOYALIM SESLİ HARFLERİMİZİ:
a=>ab,ac,aç,ad,af,ag,ah,aj,ak,al,am,an,ap,ar,as,aş,at,av,ay,az
e=>eb,ec,eç,ed,ef,eg,eh,ek,el,em,en,ep,er,es,eş,et,ev,ey,ez
ı,i,u,ü,o ve ö harflerini de aynen -ÖZETLE-HANGİ SESSİZ HARFİN ÖNÜNE-sol tarafına- YAZARSAK YAZALIM BİR KAPALI HECE, yani işaretle(-) -çizgi-yaparız.

İŞTE ONCA KALIP, ONCA BAHİR'İN, DAİRENİN ÖZÜNÜN ÖZÜ BU...
ARUZ DA BU...
ARUZUN TEMELİ DE BU...
ZOR MU? KOLAY MI?
Elbette kolay, öyle değil mi?

ABLA->kelimesine bakalım, A harfimiz b HARFİNİN ÖNÜNDE L HARFİNİN ARDINDA, o zaman,
AB=(-) (kapalı) hece
LA=(.) (açık) hece

ABLACIĞIM->kelimesine bakalım;
AB=(-)
LA=(.)
CI=(.)
ĞIM=(-)
İşte bu kadar olay...

ABLACIĞIMDAN ALDIĞIM KİTAP cümlesine bakalım;
AB=(-)
LA=(.)
CI=(.)
ĞIM=(-)
DAN=(-)
AL=(-)
DI=(.)
ĞIM=(-)
Kİ=(.)
TAP=(-)
Zor mu?
Elbette değil...

3-
Her ne olursa olsun MISRANIN EN SON HECESİ, SESLİ HARFLE DE BİTSE MUTLAKA KAPALI HECE(-) sayılır.

İşte bu üç kural ARUZ dediğimiz korkulu rüyânın temeli.

******************************************************************************************************************************************************************************
Nasıl ki;
HECE ŞİİRİMİZDE
3+4
4+3
4+4
5+6
6+5
7+7
gibi çok kullanılan ölçü ve kalıplar ve bu kalıplarla çeşitli tür ve şekillerde, çeşitli sanatlar da yaparak, HECE ŞİİRİ yazıyorsak;
ARUZ' da da;
(.) ve (-)
yani
Açık ve kapalı hecelerle dokunmuş kalıplar, şekiller, sanatlar, teknik kurallar vardır.

******************************************************************************************************************************************************************************

Dilimizdeki HECE YAPSINA BAKALIM

A-AÇIK HECELER
1-Yalnız, bir ÜNLÜ olan heceler
a-dım
e-rik
e-kin
ı-şık
i-pek
o-zan
ö-rümcek
u-zak
ü-züm
ü-şütmek gibi.
Buradaki SESLİ HARFLERİMİZ tek başına bir hecedir.

2-Bir ÜNSÜZ ve bir ÜNLÜYLE KURULMUŞ heceler
ka-ra
ke-mik
sa-rı
de-li
to-puk
kö-mür
yü-rek
yü-rü-mek gibi.
Buradaki SESSİZ HARFİN sağına gelen ÜNLÜ harflermiz, bakın (ka-ra,ke,sa,de,to..vb) Hece oluşturmaktadır.

B-KAPALI HECELER
Dilimizde 4 türlü kapalı hece vardır.
1-Bir ÜNLÜ ve bir ÜNSÜZLE kurulmuş heceler
ak
al-mak
es-mek
ıs-lak
iç-mek
or-man
öl-mek
uç-kur
ür-kek gibi.

2-Bir ünsüz, bir ünlü ve bir ünsüzle kurulmuş heceler
bak
kar
kes-mek
gel-mek
kır-mak
giz-li
koş-mak
köp-rü
kur-şun
küs-mek gibi.

3-Bir ünlü ve yanyana iki ünsüzle kurulmuş heceler
ast
art
ört-mek
üst gibi.

4-Bir ünsüz, bir ünlü ve yanyana iki ünsüzle kurulmuş heceler
kart
tart-mak
kert-mek
kırk
sırt
dört
sürt-mek gibi.

BİZ İŞTE BÜTÜN BUNLARI, BAŞ TARAFTA, ÜNLÜ HARFİN, ünsüz harfin SOLUNDA veya SAĞINDA olarak KISACA ÖZETLEMİŞTİK, değil mi?


-(.)

a-dım,e-rik,e-kin,ı-şık,i-pek,o-zan,ö-rümcek,kö-mür,u-zak,u-sanmak,ü-züm,ü-şütmek gibi kelimelerdeki SESLİ HARFLER TEK BAŞINA ve ka-ra,ke-di,sa-rı,ke-mik,de-li,to-puk,su-lu,yü-rü-mek gibi kelimelerdeki SESSİZ HARFLERLE -her zaman ve daima sessiz harfin sağında yer alarak-AÇIK HECE MEYDANA GELİR.

(-) ast,üst,ört,art,kert,yurt,dört,sürt,kurt,tart,sırt/gel,al,bak,es,ıs,or,öl,öp,uç,öç,iç,koş,köp,kur,küs ve mal, mülk,bak, yık, gel,al, bil, ul, öl, il, dil, sel, sal, çul, çil, çöp vb.. AÇIK OLMAYAN HECELERİN TAMAMI KAPALI HECEDİR.

(.) (.) A-RA, KE-Dİ, SA-RI,ÇA-RE, SA-PA,TE-PE,KÜ-PE vb...
(.) (-) a-lim, bü-yük, se-bep, u-çak, za-rar, si-vas vb...
(-) (-) kal-dır, gel-dim, sev-dim, çar-dak, göst-ter, biç-ki vb...
(-) (.) al-dı, gel-di, sev-da, bey-ti, gül-dü, borç-lu, kay-bı vb...


(.) (.) (-) a-ça-lım, ge-li-yor, se-ve-cek, sü-rü-nür, vb...
(-) (.) (.) aç-tı-mı, gel-di-ği, sev-di-mi, el-ve-da,Bur-sa-lı, vb...
(.) (-) (.) a-çar-dı,ge-lir-mi, se-ver-se,el-ver-di,bi-zim-le, vb...
(-) (-) (.) aç-maz-dı, gel-mez-mi,sev-mez-di,kal-dır-sa, vb...
(.) (-) (-) a-çar-ken,ge-lir-sen,se-ver-sen,ka-zan-maz, vb...
(-) (.) (-) aç-ma-dım,sev-di-ğim,in-sa-nım, bil-mi-yor, vb...
(.) (.) (.) a-cı-lı, ge-mi-ci, se-ve-ni, ko-şa-ma, ba-yı-rı, vb...
(-) (-) (-) aç-maz-ken, sev-mez-ken, bos-tan-lar, vb...

1-2-3-4(.) (.) (-) (-) a-ça-cak-ken, se-ve-cek-ken,se-vi-yor-dum, vb...
BUNDAN SONRA, AŞAĞIDAKİLERİ DE SİZ ÖRNEK HECELEME YAPIN BAKALIM, olmaz mı?
1-3-4-2(.) (-) (-) (.)
1-3-2-4(.) (-) (.) (-)
1-4-2-3(.) (-) (.) (-)

4-3-2-1(-) (-) (.) (.)
3-1-2-4(-) (.) (.) (-)
3-1-4-2(-) (.) (-) (.)
4-2-3-1(-) (.) (-) (.)
******************************************************************************************************************************************************************************
SONUÇ:
******
GÜLCE ARUZ
***********

-Üstad İbrahim Alâettin GÖVSA'nın metodundan hareket ederek GÜLCE ARUZ'un TEMELLERİ(Ki eskiyi asla inkâr etmeden, bozmadan, karşı çıkmadan) ŞUNLARDIR :

1-fa'ûlün (fe'ûlin) (.) (-) (-) ->SE-VER-DİM
2-fâ'ilün,fâ'ilât(-) (.) (-) ->SEV-ME-DİM
3-mefâ'ilün(.) (-) (.) (-) ->SE-VER-Mİ-SİN
4-fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-) ->SEV-Dİ-ĞİM-SİN
5-müstef'ilün (-) (-) (.) (-) ->SEV-DİR-Dİ-ĞİM
6-mef'ûlâtü(-) (-) (-) (.) ->SEV-DİR-DİK-CE
7-müfâ'aletün (.) (-) (.) (.) (-) ->SE-VER-Gİ-Bİ-SİN
8-mütefâ'ilün(.) (.) (-) (.) (-) ->SE-VE-CEK-Mİ-SİN

Bu ana parçaların hece düzenlerinden birtakım değişik parçalar daha doğmuştur. Bunlar da şöyle gösterilebilir:

1-fa', fâ(-) ->SEV
2-fa'ûl(fe'ûl) (.) (-) ->SE-VER
3-fa'lün, fâ'il(-) (-) ->SEV-DİM
4-fa'ûlün(fe'ûlün) (mefâ'il) (.) (-) (-) ->SE-VER-DİM
5-fe'ilün,fe'ilât(.) (.) (-) ->SE-VE-CEK
6-fâ'ilün, fâ'ilât(-) (.) (-) ->SEV-Dİ-ĞİM
7-mef'ûlü(-) (-) (.) ->SEV-DİK-CE
8-mef' ûlün, mef' ûlât(-) (-) (-) ->SEV-MEZ-LER
9-fe'ilâtün(.) (.) (-) (-) ->SE-VE-CEK-KEN
10-mefâ'ilün(.) (-) (.) (-) ->SE-VER-Mİ-SİN
11-mefâ' îlün(.) (-) (-) (-) ->SE-VER-LER-KEN
12-mefâ' îlü(.) (-) (-) (.) ->SE-VER-LER-Dİ
13-fe' ilâtü(.) (.) (-) (.) ->SE-VE-CEK-Tİ
14-fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-) ->SEV-Dİ-ĞİM-SİN
15-müstef'ilün(-) (-) (.) (-) ->SEV-DİR-Dİ-ĞİM
16-müfte'ilün(-) (.) (.) (-) ->SEV-Dİ-Ğİ-MİN
17-fâ'ilâtü(-) (.) (-) (.) ->SEV-Dİ-ĞİM-Dİ
18-mef' ûlâtü(-) (-) (-) (.) ->SEV-DİR-DİK-ÇE
19-mütefâ'ilün(.) (.) (-) (.) (-) ->SE-VE-CEK-Mİ-SİN
20-mütefâ' aletün(.) (-) (.) (.) (-) ->SE-VER-Gİ-Bİ-SİN
21-müstef'ilâtün(-) (-) (.) (-) (-) ->SEV-DİR-Dİ-ĞİM-SİN

******************************************************************************************************************************************************************************
ÖZETLERSEK:
Aruz, AÇIK(.) ve KAPALI(-) İKİ hecenin çeşitli şekillerde dizilişinden meydana gelir. GÜLCE ARUZ' da aynıdır.
GÜLİSTAN, sadece aruzun GAZEL TÜRÜ'nde bir YENİLİK olarak ele alınmıştır.

AÇIK HECE->>SESLİ HARFLERİMİZ YANİ diyelim, sessiz harfin sağında olursa 'açık hece' oluşmaktadır.
KAPALI HECE->Sesli HARFLERİMİZ, sessiz harfin solunda olursa 'kapalı hece'oluşmaktadır.

Bir de son husus;
mısranın en son harfi hangi harfle biterse bitsin, MISRANIN SON HECESİ ARUZ' da KAPALI HECE sayılmaktadır.

Dilerim, şairlerimizden(SEVMEK) Köküne dayalı Gülce-aruz yazma tekniğiyle-İ.Alaettin GÖVSA rahmetlinin ruhu şad, kabri nur olur..

(Yukarıda bir çok aruz kalıplarını Türk Diline uygun laıpları sıralamıştık. Bütün onlardan faydalanan, onları esas alan YENİ ARUZ NAZIM TÜRLERİ miz önce GÜLİSTAN -Gazel'le başlayarak birbiri peşi sıra gelecektir. Bizi izlemeye devam ediniz.)
Saygılarımla...

Mustafa CEYLAN